3 Maja. Tadeusz Kościuszko

Zbliża się Narodowe Święto Konstytucji 3 Maja.  Uczcijmy je wywieszeniem flagi i udziałem w zgromadzeniu patriotycznym.

Burmistrz Gminy Mosina

serdecznie zaprasza do udziału w Uroczystościach Święta Narodowego

225. Rocznicy Uchwalenia Konstytucji 3 Maja,

które odbędą się w Mosinie 3 maja 2016 roku
flaga-polski-ruchomy-obrazek-0004

PROGRAM UROCZYSTOŚCI

W godzinach przedpołudniowych Władze Samorządowe Gminy Mosina złożą kwiaty i zapalą znicze w Miejscach Pamięci Narodowej na terenie Gminy Mosina.

17.00 Zbiórka zaproszonych gości, pocztów sztandarowych, delegacji szkół,  stowarzyszeń, związków i organizacji społecznych – plac przed pomnikiem Tadeusza  Kościuszki, ul. Dworcowa w Mosinie

17.15 Zgromadzenie Patriotyczne
Wystąpienie Burmistrza Gminy Mosina
Złożenie wiązanek kwiatów przed pomnikiem Tadeusza Kościuszki

17:45 Uroczysty przemarsz ulicami miasta

18:00 Uroczysta Msza Święta w intencji Ojczyzny – Kościół Parafialny pw. Św. Mikołaja  w Mosinie


Oprawa uroczystości:

Adela Witkowska, Reprezentacyjny Oddział Kawalerii Towarzystwa Byłych Żołnierzy i Przyjaciół 15 Pułku Ułanów Poznańskich, Mosiński Chór Kościelny p.w. Św. Cecylii w Mosinie, Stowarzyszenie Muzyczne Orkiestra Dęta im. hm. Antoniego Jerzaka w Mosinie, Mosińskie Towarzystwo Motocyklowe, Mosińsko-Puszczykowskie Kurkowe Bractwo Strzeleckie, Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Mosinie, Związek Strzelecki „STRZELEC” W oddział Mosina-Puszczykowo, OSP Pecna, uczniowie klas wojskowych Zespołu Szkół im. Adama Wodziczki w Mosinie.
Uroczystość przygotowuje Mosiński Ośrodek Kultury.

 

Pomnik Tadeusza Kościuszki ma już 32 lata i wymaga renowacji, podobnie jak otoczenie samego pomnika.


 

Poniżej artykuł Wojciecha Koniecznego z listopadowego wydania “Czasu Mosiny”:

 

Kulisy powstania pomnika Tadeusza Kościuszki

Od czerwca 1984 roku na placu między Domem Kultury a Bankiem Spółdzielczym stoi pomnik Tadeusza Kościuszki, narodowego bohatera i symbolu walki o niepodległość Rzeczypospolitej. Dlaczego postawiono pomnik właśnie Naczelnikowi Insurekcji? Jak narodził się pomysł i jak przebiegła realizacja budowy tego pomnika?

       Odpowiedź na to pierwsze pytanie wydaje się oczywista – do października 1939 roku na mosińskim rynku stał pomnik Tadeusza Kościuszki. Oficjalne dokumenty z lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku potwierdzają, że głównym powodem powstania idei budowy nowego pomnika była potrzeba powrotu do przedwojennej historii naszego miasta. Ale czy to był jedyny powód?

Pomnik przedwojenny                                                     

        stary pomnik Kosciuszki w Mosinie Można tylko domniemywać, jakie były motywy ówczesnych władz Mosiny i zwykłych
mieszkańców, aby tak wielkiemu Polakowi, jakim był Tadeusz Kościuszko postawić pomnik. Odsłonięto go w roku 1924, czyli raptem po 5 latach od odzyskania niepodległości. Sam pomysł musiał narodzić się o wiele wcześniej, myślę że tuż po odejściu z naszych terenów Niemców. Pamiętajmy, że niewola trwała ponad 123 lata, trwała nieustanna indoktrynacja Polaków przez zaborców. Doskonale pamiętano powstańcze zrywy, zakończone niepowodzeniem. W roku 1918, powstała wreszcie wolna Polska. Kiedy w lutym 1919 roku zakończyło się zwycięskie Powstanie Wielkopolskie, w Polakach niewątpliwie narosło poczucie narodowej dumy, radość z możliwości życia we własnym kraju. I ten fakt należało w jakiś sposób uczcić. Popiersie Tadeusza Kościuszki ufundowali mieszkańcy Mosiny i okolicznych wsi z inicjatywy Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Po wybuchu wojny Niemcy nakazali rozbiórkę pomnika. Według wspomnień panów Stanisława Kołtoniaka i Marcina Ptasika, przedwojennych pracowników mosińskiego magistratu, robotnicy demontujący pomnik chcieli ocalić zdjęte z cokołu popiersie Kościuszki i ukryli je w magazynie opału urzędu miasta mieszczące się na obecnej ulicy Słowackiego, przysypując je węglem. Niestety po roku, w listopadzie 1940 roku Niemcy odkryli przypadkowo popiersie i zostało ono wywiezione, prawdopodobnie na przetopienie do huty. Jest jeszcze jedna ciekawa historia związana z tym pomnikiem. Niemcy nakazali, aby rozebrać też cokół pomnika, wraz z fundamentem. Prace prowadził pan Teodor Kasprzyk, do którego podczas robót podszedł pewien mężczyzna o nieustalonej tożsamości, prawdopodobnie członek Towarzystwa „Sokół” i powiedział, że w fundamencie ukryty jest akt erekcyjny, zawierający nazwiska inicjatorów budowy pomnika. Ujawnienie tych danych, co zrozumiałe, byłoby równoznaczne z wydaniem na te osoby wyroku śmierci. Pan Kasprzyk tak poprowadził prace rozbiórkowe, że nie dokopano się do samych fundamentów. W latach powojennych w miejscu pomnika powstała stacja benzynowa, która już też została zlikwidowana. A akt erekcyjny nadal tam spoczywa…

Geneza powstania obecnego pomnika

            Osobą, której należy przypisać pomysł na powstanie nowego pomnika Tadeusza Kościuszki jest niewątpliwie pan Henryk Kołtoniak, dyrektor Banku Spółdzielczego, który już w maju 1977 roku złożył taki wniosek na Walnym Zgromadzeniu członków banku. Argumentował to „ścisłym związkiem spółdzielczości bankowej z ruchem ludowym” oraz „historyczną potrzebą takiego przedsięwzięcia”. Rada Nadzorcza banku została upoważniona, aby wystąpić do Miejsko-Gminnej Rady Narodowej z wnioskiem o utworzenie Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Tadeusza Kościuszki, oraz do zarezerwowania „odpowiednich funduszy na ten cel”. Powstał pomysł i… na długie trzy lata zapanowała cisza. Do lipca 1980 roku. Wtedy to, jeszcze przed powołaniem społecznego komitetu budowy pomnika, ówczesne władze Mosiny zaczęły działać. Trwały rozmowy u wojewody, próbowano uzyskać zgodę władz centralnych w Warszawie na budowę w Mosinie repliki pomnika Kościuszki, który stanął w Filadelfii w Stanach Zjednoczonych w 1976 roku jako dar narodu polskiego dla narodu amerykańskiego. Autor pomnika, profesor Marian Konieczny z Krakowa wyraził zgodę, ale takiej nie udzielono w Warszawie – nie zgodziła się Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa.

W listopadzie 1980 utworzono komitet organizacyjny, w skład którego weszły trzy osoby – Fabian Roszak – prezes mosińskiego koła ZBoWiD, Jerzy Okulicz – przewodniczący mosińskiego Frontu Jedności Narodu i wspomniany już pomysłodawca pomnika Henryk Kołtoniak, dyrektor banku.

      W grudniu 1980 Rada Banku Spółdzielczego uchwaliła, że obchody jubileuszu 75-lecia Banku, przypadającego w roku 1982, planuje połączyć z odsłonięciem pomnika Tadeusza Kościuszki. Do realizacji celu pozostały tylko niecałe dwa lata. Prace należało przyśpieszyć. Komitet organizacyjny musiał znaleźć artystę, który zaprojektuje i wykona pomnik. Przy współudziale Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu wybór padł na Adama Jezierzańskiego z Puszczykowa. W kwietniu 1981 roku powołano wreszcie 13 osobowy Społeczny Komitet Budowy Pomnika Tadeusza Kościuszki w Mosinie, na którego czele stanął pan Fabian Roszak. Prace przy projekcie i budowie wreszcie ruszyły znacznie szybciej. Przeprowadzono rozmowy z rzeźbiarzem Adamem Jezierzańskim w sprawie projektu i kosztu wykonania. 12 czerwca 1981 roku wybrano projekt pomnika. Przedstawia Kościuszkę trzymającego w lewej ręce „Uniwersał” (akt prawny wydany przez Kościuszkę, który przyznawał ograniczoną wolność chłopom pańszczyźnianym), a prawą ręką wskazujący na ziemię, którą nadaje chłopom.

Przez kolejne miesiące Komitet Budowy Pomnika intensywnie pracuje. Uzgodniono lokalizację pomnika, starano się o pozwolenie na budowę. Oczywiście, duże znaczenie miało uzyskanie poparcia Miejsko-Gminnej Rady Narodowej i Miejsko-Gminnego Komitetu PZPR. 2 października 1981 roku podpisano umowę z panem Jezierzańskim na wykonanie rzeźby Kościuszki w glinie, modelu w gipsie i odlewu w brązie. Uzgadniano z różnymi wykonawcami inne prace – budowę fundamentu, cokołu, oraz całego otoczenia pomnika. Robiono zakupy nietypowych materiałów, na przykład granitu do wyłożenia fundamentu i cokołu. Monitorowano również pracę rzeźbiarza, który miał poważne opóźnienia. Obiecywane przez niego terminy przekładane były z miesiąca na miesiąc, z roku na rok. Niestety, ówczesna sytuacja w Polsce nie sprzyjała praktycznie nikomu, trudności spotęgował wprowadzony w grudniu 1981 roku stan wojenny.

Sprawą, o której nie mógł zapomnieć Komitet, były finanse. Już w połowie sierpnia 1981 roku zlecono druk 10 tysięcy sztuk pocztówek, przedstawiających projekt pomnika, a które miały być sprzedawane jako cegiełki z przeznaczeniem na budowę. Przeprowadzono akcję masowej sprzedaży „cegiełek” wśród mieszkańców Mosiny i okolicznych wsi. Na rzecz budowy pomnika spore kwoty wpłaciły instytucje działające na terenie Mosiny i sąsiednich miejscowości – oczywiście Bank Spółdzielczy – 600 tysięcy zł, GS Mosina – 250 tysięcy zł, Społem – 55 tysięcy i wiele innych. W sumie zebrano dokładnie 1.661.813 złotych i 36 groszy. Wiele z prac przeprowadzono w czynie społecznym, ale i te prace dokładnie spisano i wyliczono na kwotę 286 tysięcy złotych.

kościuszko po odsłonięciuOstatecznie, po wielu perturbacjach, 7 maja 1983 roku wmurowano akt erekcyjny pod pomnik a uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło 9 czerwca 1984 roku.
Na zakończenie chciałbym wrócić do pytania z początku artykułu, o powody budowy pomnika. Pomysł powstał w roku 1977, ale pierwsze działania podjęto w lipcu 1980 roku, dopiero po 3 latach. Dlaczego właśnie wtedy? Przyczyny można się domyślać – 8 lipca odbył się strajk w Państwowych Zakładach Lotniczych w Świdniku rozpoczynając erę „Solidarności”. Jeszcze bardziej korelują z tą datą stwierdzenia dotyczące powodów budowy pomnika, zawarte w broszurze wydanej przez Społeczny Komitet Budowy Pomnika w roku 1984: „Przymioty Jego (Kościuszki) osobowości, jakże teraz potrzebne w trudnym procesie jednoczenia podzielonego, skłóconego społeczeństwa” (str. 5) oraz: „Kościuszko rozumiejący słuszność jednoczenia wszystkich warstw narodu dla sprawy nadrzędnej jaką jest wolność i dobro ojczyzny” (str. 5). Słowa te wyraźnie wskazują, że budowa pomnika miała swoisty związek z nastrojami społecznymi tego czasu.

Pomnik wrósł w mosiński krajobraz i cieszy oczy nie tylko mieszkańców Mosiny. U stóp Kościuszki odbywa się każdego roku manifestacja patriotyczna z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. W tym roku minęło 30 lat od odsłonięcia pomnika. Czas na renowację, umycie Naczelnika i cokołu, uzupełnieni ubytków, wymianę ławek i może inną aranżację zieleni wokół pomnika.

A może warto sprawić Tadeuszowi Kościuszce chłopską sukmanę, w którą ubieralibyśmy pomnik na Święto 3 Maja?

I na koniec jeszcze pytanie – czy ktoś zdecyduje się, aby wydobyć spod ziemi akt erekcyjny starego pomnika?


0 Comments

No Comment.